{"id":4686,"date":"2020-12-07T10:34:10","date_gmt":"2020-12-07T10:34:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.maranatha.al\/?p=4686"},"modified":"2020-12-07T10:37:57","modified_gmt":"2020-12-07T10:37:57","slug":"dom-zef-gilaj-meshtar-dhe-njeri-kulture","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.maranatha.al\/?p=4686","title":{"rendered":"Dom Zef Gilaj meshtar dhe njeri kulture"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/122117980_380817993300798_7950535701709603870_o-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4687\" width=\"288\" height=\"191\" srcset=\"https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/122117980_380817993300798_7950535701709603870_o-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/122117980_380817993300798_7950535701709603870_o-300x200.jpg 300w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/122117980_380817993300798_7950535701709603870_o-768x512.jpg 768w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/122117980_380817993300798_7950535701709603870_o-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/122117980_380817993300798_7950535701709603870_o-1200x800.jpg 1200w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/122117980_380817993300798_7950535701709603870_o-750x500.jpg 750w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/122117980_380817993300798_7950535701709603870_o-450x300.jpg 450w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/122117980_380817993300798_7950535701709603870_o.jpg 1944w\" sizes=\"auto, (max-width: 288px) 93vw, 288px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><em>Gjovalin \u00c7uni<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Me ras\u00eb t\u00eb 20-vjetorit t\u00eb kaluemit n\u00eb\namshin t\u00eb Dom Zef Gil\u00ebs, ish-famullitar i Famullis\u00eb s\u00eb \u201cShna Rrokut\u201d,\nRranza-Bushat, famullitari aktual Dom Dritan Ndoci m\u00eb b\u00e2ni nji ftes\u00eb me shkr\u00fae\npak fjal\u00eb mbi figur\u00ebn e ndritshme t\u00eb Dom Zef Gil\u00ebs. Natyrsh\u00ebm kur t\u00eb afrohet\nnj\u00eb pun\u00eb, para se me e fillue, njeriu fillon t\u00faj llogarit\u00eb forcat e veta. E\npara p\u00fdetje q\u00eb t\u00eb shkon nd\u00ebr mend \u00e2sht:&nbsp;\n\u00c2 e \u201cndiej vedin t\u00eb aft\u00eb e kompetent me zb\u00ebrth\u00fde vlerat e tij\u201d, mbasi\nDom Zef Gilaj kje nji nd\u00ebr fatosat e fes\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrparimit katolik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Fatmir\u00ebsisht fal\u00eb lidhjeve familjare me\nfamiljen e Zef Harapit-Rrotani, njoh mir\u00eb Rranxat, ambientin ku punoi dhe jetoi\nDom Zefi, kish\u00ebn e Sh\u00ebn Kollit, por edhe t\u00eb Shna Rrokut atje n\u00eb kod\u00ebr; e kujtoj\nat\u00eb meshtar q\u00eb me ftyr\u00eb kah elteri thoshte, si\u00e7 ishte zakoni, mesh\u00ebn n\u00eb\nlatinisht, e kisha plot njer\u00ebz, f\u00ebmi, burra e gra q\u00eb lutshin pa pr\u00e2, para dhe\ngjat\u00eb tan\u00eb mesh\u00ebs, Rruzaren, e urat\u00ebt e kndueme, \u201cUn\u00eb prej Zotit jam i kshten\u00eb\u201d,\n\u201cJeta shkurt\u00eb e deka e sakt\u00eb\u201d, \u201cMendo mire, o njieri i shkret\u00eb, pse t\u2019ka vu\nZoti n\u2019ket jet\u00eb\u201d, kang\u00ebt e mesh\u00ebs etj. Kaq e vler\u00ebsonte Dom Zefi ket\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb\nlutunit, sa q\u00eb edhe mbas hapjes s\u00eb kishave n\u00eb vitet 1990, <em>n\u00ebnvizonte se njik\u00ebto urat\u00eb s\u2019durojn\u00eb me ja nderrue nji fjal\u00eb, as me ua\nshtue, as me ua mungue; jan\u00eb ba tradicion i fes\u00eb e Kish\u00ebs n\u00eb Shqipni e kan\u00eb hy\nn\u00eb tradicionin e madhe t\u00eb Fes\u00eb.\u201d<\/em> <a href=\"#_ftn1\">[1]<\/a>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Dom Zefi kje nd\u00ebr m\u00e2 t\u00eb mbram\u00ebt e\nmeshtar\u00ebve t\u00eb shuguruem para vjetit 1944, k\u00ebsisoj ai ishte shok dhe\nbashkudh\u00ebtar, por edhe vijues i pun\u00ebs i priftave t\u00eb shquem, nji pjes\u00eb t\u00e2shm\u00e1\nedhe t\u00eb Lum\u00eb, si Dom Egjell Deda, seminaristi Mark \u00c7uni etj. Dom Zefi kje\nmoshtar e bashk\u00ebv\u00eblla, n\u00eb tan\u00eb periudhat e studimit, por edhe t\u00eb sh\u00ebrbesave\nfamullitare, <em>me axh\u00ebn tem Dom Pjet\u00ebr\n\u00c7unin, edhe ky tashma i Lum\u00eb\u201d<\/em><strong>,<\/strong>\nq\u00eb edhe e p\u00ebrmend\u00eb n\u00eb ligj\u00ebratat e tija. <a href=\"#_ftn2\">[2]<\/a>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Jeta dhe vepra e Dom Zefit, me nism\u00ebn e\nDom Marian Geg\u00ebs, \u00e2sht e p\u00ebrmbledhun n\u00ebn kujdesin e Palok\u00eb Rrotani, qysh n\u00eb\n2005-n, por prap mundena me b\u00e2 interpretime, ose me u sht\u00fae edhe ndonj\u00eb gj\u00e2 q\u00eb\ndel s\u00eb fundmi, nga shqyrtimi i dokumentave dhe librave t\u00eb rij. Natyrsh\u00ebm ka\nrrjedh\u00eb shum\u00eb koh\u00eb jo vet\u00ebm prej sh\u00ebrbimit, por edhe prej vdekjes s\u00eb Dom Zefit,\npor gjithsesi, si\u00e7 shkruente \u00c1t Anton Harapi, k<em>oha qi rrjedh, ka kuptimin e vet n\u00eb lidhn\u00ed me t\u00eb kaluemen e me\nt\u2019ardhmen. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>Meshtari<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Dom Zef Gilaj, \u00e2shtu si m\u00ebsuesi i tij\nNdr\u00e9 Zad\u00eaja: t\u00e2na aft\u00ebsit\u00eb e tija mendore dhe fizike ia kushtoi misionit fetar\nmeshtar-famullitar. <em>N\u00eb gjykimin e tij,\nmeshtari asht \u201cAlter Kristus\u201d\u2013Krishti i dyt\u00eb, jo vet\u00ebm i shuguruem prej Zotit\n..,\u2026 por asht i thirrun, \u201cp\u00ebr t\u00eb instruktue popullin e p\u00ebr ta udheheq\u00eb tuj\nzbatue ai vet\u00eb tri detyra: p\u00ebrvetsimin e shkrimit te shejt\u00eb, Testamentin i\nvjet\u00ebr dhe Testamentin i ri, sidomos Unjillin, spjegimi e katekizmit etj.,\nliturgjia-Mesha shejte, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Krishti asht vet\u00eb meshtar dhe kurban njiheri,\nndigjes\u00ebn hjerarkike ndaj Ipeshkvit, gja q\u00eb nuk e zbatonin t\u00eb gjith\u00eb\nprift\u00ebrijt\u00eb<\/em>.<a href=\"#_ftn3\">[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Sa del nga shqyrtimi i dosjeve penale n\u00eb\nngarkim t\u00eb Dom Ded Malajt<a href=\"#_ftn4\">[4]<\/a>\ne Ernesto \u00c7ob\u00ebs,<a href=\"#_ftn5\">[5]<\/a> n\u00eb\nfsheht\u00ebsin\u00eb e koh\u00ebs, Dom Zefi, duhet t\u00eb jet\u00eb v\u00fa n\u00eb dijeni me vendimet e\nKoncilit II t\u00eb Vatikanit (1962-1965) q\u00eb kishte si q\u00ebllim \u201crip\u00ebrtritmjen e\nKish\u00ebs\u201d e q\u00eb k\u00ebrkonte q\u00eb mesha me \u00fa than\u00eb me ft\u00fdr\u00eb prej popullit, n\u00eb gjuh\u00ebn\namtare, si dhe besimtar\u00ebt me marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb mesh\u00eb, s\u2019bashku me priftin, por\nmesa duket, p\u00ebrsa koh\u00eb q\u00eb nuk kishte mund\u00ebsi me mbrrijt\u00eb nj\u00eb dokument z\u00fdrtar\nprej Selis\u00eb Shejte, njikto vendime nuk i zbatoi, p\u00ebr m\u00e2 tep\u00ebr q\u00eb n\u00eb popull,\ntradicioni ishte i fort\u00eb. Si\u00e7 dihet, ai ishte njeri i mat\u00fan q\u00eb pyette me dijt\u00eb\ne flitte pak, ma tep\u00ebr, si\u00e7 deklaronte Dom Ded\u00eb Malaj, k\u00ebrkonte me ble<a href=\"#_ftn6\">[6]<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Dom Zefi nuk ishte thjesht nj\u00eb meshtar\nshembullor, i primun drejt Shejtinis\u00eb; q\u00eb njihte mir\u00eb, jo vet\u00ebm, teologjin\u00eb dhe\nfilozofin\u00eb e kshten\u00eb, (mori titullin n\u00eb Kolegjin Urbanian t\u00eb Propagand\u00ebs Fide-s\nRom\u00eb, \u201cMagna cum laude\u201d- shqip: \u201cI denj\u00eb p\u00ebr shume lavd\u201d)<a href=\"#_ftn7\">[7]<\/a>,\npor edhe nji misionar n\u00eb ruejtje t\u00eb fes\u00eb si nji element identiteti i popullit\nton\u00eb,<a href=\"#_ftn8\">[8]<\/a>\ngjithnji t\u00fbj mos e humb\u00eb asnjiher\u00eb orientimin, p\u00ebrpara klerik e mandej luft\u00ebtar p\u00ebr komb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><em>.. Budi, Bardhi , Kazazi, &#8230;Dom Ndr\u00e9 Mjeda, At\u00eb\nGjergj Fishta,&#8230;At\u00eb Shtjefen Gje\u00e7ovi ishin t\u00eb gjith\u00eb fetar\u00eb, poet\u00eb e\nhistorian\u00eb. <\/em>Pra si\u00e7,\nshihet, Dom Zef Gilaj, s\u00eb pari n\u00ebnvizonte q\u00eb t\u00eb m\u00ebdhejt e kombit ton\u00eb ishin\nfetar\u00eb<a href=\"#_ftn9\">[9]<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>Famullitari<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Si\u00e7 na pohon vet\u00eb, erdhi n\u00eb Shqipni sa\nmbaroi shkoll\u00ebn, (1941<strong>) <\/strong><a href=\"#_ftn10\">[10]<\/a>n\u00eb kohnat e v\u00ebshtira t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb\nBotnore, me fillue rrug\u00ebn e gjat\u00eb t\u00eb famullitarit p\u00ebr 57 vite<a href=\"#_ftn11\">[11]<\/a>.\nMb\u00e2s disa sh\u00ebrbimeve n\u00eb Shkod\u00ebr e Beltoj\u00eb; p\u00ebr 11 vjet, si i p\u00ebrzgjedhun mes\nt\u00e2n\u00eb nx\u00e2n\u00ebsve t\u00eb Seminarit Papnuer t\u00eb Shkodr\u00ebs, nga ish-pedagogu i tij Dom Ndre\nMjeda, sh\u00ebrbeu si famullitar n\u00eb Kuk\u00ebl, p\u00ebr me \u00e7ue m\u00e2 tej pun\u00ebn e fillume prej\n\u00e2tij. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Rasti i shp\u00ebtimit t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb njer\u00ebzve\nn\u00eb Barbullush nga hakmarrja e gjerman\u00ebve, ia vlen me u evidentue me holl\u00ebsi si\nnj\u00eb ras\u00eb unikale, nji mrekulli e Zoj\u00ebs, Pajtores s\u00eb Barbullushit, por edhe nj\u00eb\nras\u00eb q\u00eb meriton mir\u00ebnjohjet m\u00e2 t\u00eb nalta nga ana e hjerarkise fetare dhe\nqeveritare. \u00c1sht nji ras\u00eb shum\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb mund t\u00eb b\u00e2het edhe fabula e\nshkrimeve letrare, pse jo edhe skenar filmash, bazue n\u00eb ngjarje t\u00eb v\u00ebrteta. <a href=\"#_ftn12\">[12]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Sh\u00ebrbimin m\u00e2 t\u00eb gjat\u00eb si famullitar t\u00fbj\nsh\u00ebrb\u00fde mbi 20 vjet gjat\u00eb diktatur\u00ebs e mbas viteve \u201990 t\u00eb shekullit q\u00eb porsa\nkaloi, i pati n\u00eb famullin\u00eb e Shna Rrokut- Rranza. (Bushat). Para tij si\nfamullitar ishin nd\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb edhe Dom Nikoll\u00eb Ashta, i Lumi Dom Ejll Deda\n(1943-1945),<a href=\"#_ftn13\">[13]<\/a>dhe\nDom Mhill \u00c7uni, q\u00eb e z\u00ebvend\u00ebsoi. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Kjo famulli, nga Arqipeshkvia e Shkodr\u00ebs\ncil\u00ebsohej si \u201c<em>dekanat i shquem, q\u00ebnd\u00ebr e\nbesimit katolik nd\u00ebr shekuj<a href=\"#_ftn14\"><strong>[14]<\/strong><\/a><strong>\u201d.<\/strong><\/em> Edhe vet\u00eb Dom Zefi e kuptonte\nr\u00e2nd\u00ebsin\u00eb e k\u00ebsaj detyre tek i vler\u00ebsonte banor\u00ebt e zon\u00ebs, si: \u201c<em>populli fisnik, fetar\u2026, besnik, inteligjent,\nme intelektual\u00eb seroiz\u00eb, mikprit\u00ebs e bujar me prirje artistike, me matuni e\npjekuni burrnore, i shquem p\u00ebr harmoni e mir\u00ebkuptim fetar<\/em>\u2026\u201d<a href=\"#_ftn15\">[15]<\/a>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">K\u00e2hdo kah e solli det\u00fdra, si\u00e7 shkrunte\n\u00c7esk Buzukja, n\u00eb vjetin 2005, <em>njohu mir\u00eb\ne studioi familjet e \u00e7do katundi e t\u00eb \u00e7do vendi. N\u00eb Kuk\u00ebl shkroi prejardhen e\nbanor\u00ebve t\u00eb atyne an\u00ebve e madh\u00ebshtin\u00eb e dom Ndre Mjed\u00ebs; n\u00eb Barbullush shp\u00ebtoi\npopullin pa u pushkatue; n\u00eb Rranxa, n\u00eb Bushat, n\u00eb Melgush\u00eb e n\u00eb Mal t\u00eb Jushi,\nstudioi doket e zakonet e mira e i p\u00ebrgjith\u00ebsoi.<\/em><a href=\"#_ftn16\">[16]<\/a>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ashtu si tan\u00eb meshtar\u00ebt, edhe Dom Zefi\nvuajti pasojat e komunizmit lindor t\u00eb aplikuem n\u00eb Shqipni, fill njat\u2019her\u00eb kur \u201c<em>pushteti u ba dhun\u00eb<\/em>\u201d. Kjo v\u00e9rtetohet jo\nvet\u00ebm n\u00eb pohimet e tija, por edhe n\u00eb shkrimet q\u00eb na kan\u00eb lan\u00eb priftat t\u00e2shma t\u00eb\nk\u00e2luem n\u00eb amshim, q\u00eb \u201crrnuen vet\u00ebm p\u00ebr me tregue\u201d, si Ipeshkvi Zef Simoni,<a href=\"#_ftn17\">[17]<\/a>\nAt\u00eb Konrad Gjolaj<a href=\"#_ftn18\">[18]<\/a>\ne At\u00eb Zef Pllumi.<a href=\"#_ftn19\">[19]<\/a>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">\u201c<strong><em>P\u00ebr pesedhet vjet-shkruen Dom Zefi-kemi\nvujt\u00eb n\u00ebn komuniz\u00ebm kush ma shum\u00eb e madje s\u00eb tep\u00ebrmi, kush ma pak, simbas\nkandarit t\u00eb vet secili<\/em><\/strong><em>\u201d.<\/em> <a href=\"#_ftn20\">[20]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">K\u00ebshtu ai akuzohej e keqtrajtohej qysh\nn\u00eb vjetin 1948, se kishte \u201c<em>mbajt\u00eb si miq\ntre ushtar\u00eb fashista italian\u00eb\u201d<\/em>; n\u00eb mosh\u00ebn 35\u2013vje\u00e7are arrestohet dhe mbahet\np\u00ebr nji vjet izolim n\u00eb burgun gjerman te Gestapos n\u00eb Shkod\u00ebr, i njoftun p\u00ebr\ntorturat, e m\u00e2 p\u00e2s u derg\u00fae n\u00eb kampet e p\u00ebrq\u00ebndrimit n\u00eb Tepelen\u00eb e vende t\u00eb\ntjera ku qendroi 5 vjet.<a href=\"#_ftn21\">[21]<\/a>\nKujtimi i mundimeve t\u00eb Krishtit e b\u00e2nte t\u00eb fort\u00eb. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">N\u00eb jet\u00ebn e kish\u00ebs, nj\u00eb moment shum\u00eb i\nrand\u00ebsish\u00ebm asht q\u00ebndrimi ndaj Statusit t\u00eb Kish\u00ebs Katolike, n\u00eb vitet 49-51, k\u00fa\nk\u00ebrkohej nga Shteti Komunist krijimi i nj\u00eb Kishe Komb\u00ebtare (Autoqefale) t\u00eb\npamvarun nga Vatikani. Duhet hulumtue e studiue m\u00e2 tep\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, s\u00e2 i\ntakon veprimtaris\u00eb s\u00eb Dom Zef Gil\u00ebs. Dom Ded\u00eb Malaj, i pyetun nga hetuesit n\u00eb\nvitin 1959, rreth bisedave me Dom Zef Gil\u00ebn, pohonte se Dom Zefi i kishte\nthan\u00eb: <em>se e k\u00e2 kund\u00ebrshtue pranin\u00eb e tij\nn\u00eb komisionin, e hartimit t\u00eb Projekt-Statutit, q\u00eb kishte me ju paraqit\nQeveris\u00eb, e si nj\u00eb nd\u00ebr ata prifta q\u00eb e kan\u00eb kund\u00ebrshtue k\u00ebt\u00eb Statut, edhe e\nkan\u00eb arrestue<\/em> <a href=\"#_ftn22\">[22]<\/a>.\nQ\u00eb t\u00eb ket\u00eb ken\u00eb n\u00eb grupin hartues t\u00eb Projekt-Statutit, varianti i par\u00eb,\nverteohet leht\u00ebsisht nga nj\u00eb foto e grupit organizator, e paraqitun prej Dom\nNdoc Nogajt, n\u00eb librin: \u201c<em>Kisha katolike\nshqiptare 1944-1990. Humbje dhe fitore\u201d<\/em>. Fotoja q\u00eb evidenton edhe Dom Zef\nGil\u00ebn me t\u00eb tan\u00eb priftat q\u00eb hartuen Projekt-Statutin e Par\u00eb, i takon vitit\n1951, koh\u00eb kur dom Zefi nuk ndodhej n\u00eb Shkod\u00ebr, pasi ishte i arrestuem e\ninternuem q\u00fdsh n\u00eb vitin 1950. Me k\u00ebt\u00eb ras\u00eb mund t\u00eb hamendsohen d\u00fd gjana. E para,\nProjekt-Statuti mund me ken\u00eb hartue n\u00eb msheft\u00ebsi q\u00fdsh n\u00eb vitin 1950, (p\u00ebr me i\nparapr\u00ed s\u00eb keqes) e fotoja i takon k\u00ebtij viti, por \u00e2sht publikue n\u00eb vitin 1951,\nose n\u00eb t\u00eb kundert\u00ebn, Dom Ndoc Nogaj ka ngat\u00ebrrue dat\u00eb.<a href=\"#_ftn23\">[23]<\/a>\nMa von\u00eb figura e Dom Zefit nuk shfaqet askund. Ai d\u00ebnohet me jetue n\u00eb internim\ndhe si i till\u00eb firma e tij nuk sh\u00ebnjohet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb list\u00ebn e priftave q\u00eb\nn\u00ebnshkruen Statusin e Kish\u00ebs Katolike. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">\u00c1t Zef Pllumi t\u00faj shkrue mendimet e tija\nrreth k\u00ebsaj situate t\u00eb Kish\u00ebs, duket se i avancon hamendsimet tuj krij\u00fae iden\u00eb\nse Dom Zef Gilaj ishte planifikue prej Shtetit p\u00ebr t\u2019u largue patjet\u00ebr nga\ngrupi i hartuesve t\u00eb Projekt-Statuteve t\u00eb Kish\u00ebs Katolike, n\u00eb gjykimin\npersonal, si njeri prej priftave me p\u00ebrgatitje t\u00eb nalt\u00eb teologjike e dogmatike.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">&nbsp;<em>\u201cMbasi bisedimet Shtet-Kish\u00eb ose Tuk \u2013Pad\u00ebr\nMarin (Sirdani) nuk ecen asnji gjurm\u00eb para, Byroja politike ia l\u00ebshoi n\u00eb dor\u00eb\nMehmet Shehut e Tukun e m\u00ebnjanoi. Mehmeti, si ai, e muer pun\u00ebn m\u00eb gjoks. Jo\nvet\u00ebm q\u00eb shtini n\u00eb burg Pat\u00ebr Marinin e nuk dihet ku asht, por p\u00ebr me shti\nterror, \u00e7oi n\u00eb internim edhe Dom Zef Gil\u00ebn, \u00c1t Ferdinand Palin e \u00c1t Viktor\nVolajn\u201d<\/em><a href=\"#_ftn24\">[24]<\/a>. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Nga sa lexohet m\u00e2 sipri, asgja nuk i\nmbetet r\u00e2st\u00ebsis\u00eb. S\u00eb bashku me \u00c1t Marin Sirdanin, i caktuem nga Kisha me\nudh\u00ebhjek\u00eb bisedimet me Shtetin, p\u00ebr Statutin e Kish\u00ebs Katolike, arrestoheshin\nedhe dy nga meshtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatitur nga radh\u00ebt e meshtar\u00ebve shqiptar\u00eb: Dom Zef\nGilaj e \u00c1t Viktor Volaj. Ideja e hjedhun mb\u00ebshtetet edhe nga prifta t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb\ncil\u00ebt ve\u00e7ojn\u00eb vet\u00ebm <em>\u00c1t Ferdinand Palin\nq\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 mesh\u00ebs, nuk i duhet gja kurrkuj\u00eb.<\/em> <a href=\"#_ftn25\">[25]<\/a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Pas mbylljes s\u00eb kishave, n\u00eb vitin 1967,\nai u vendos n\u00eb Shkod\u00ebr, \u201c<em>tuj ba pun\u00eb t\u00eb randa,\ntuj jetue n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi, n\u00eb nji dhom\u00eb t\u00eb vetme, n\u00eb nji bodrum, tuj u sh\u00ebrbye\nprej dy motrave gjaku e motra stigmatine, mot\u00ebr Mikelina e mot\u00ebr Marta.<\/em><a href=\"#_ftn26\">[26]<\/a>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Pamvar\u00ebsisht koh\u00ebs, q\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb e\ncil\u00ebsonte \u201ckoha e antikultur\u00ebs\u201d, ai mbeti famullitari i Rranxave, mbasi si\nnjeri qe kishte krye filozofi, kuptonte nji gj\u00e2, q\u00eb komunistat s\u2019e kuptonin: Kish\u00e2\nasht institucion publik fetar e prifti mbar\u00ebshtrues e nj\u00e2shtu si shteti q\u00eb nuk\nmund t\u00eb zhduket as kisha jo, pra i sh\u00ebrbeu fshehtas njer\u00ebzve me sakramente t\u00eb ndryshme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>Meshtari\ni kultur\u00ebs<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Dom Zef Gilaj ishte nj\u00eb meshtar me\np\u00ebrmasa jo t\u00eb zakonshme kulture dhe krijimtarie. Si ish- nx\u00ebn\u00ebs i Zadej\u00ebs dhe i\nMjed\u00ebs, ai ka me e p\u00ebrshfaq\u00eb talentin e tij q\u00eb n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb re p\u00ebrmes artikujve\nt\u00eb botuem n\u00eb revist\u00ebn \u201cKumbona e se Diell\u00ebs\u201d, <a href=\"#_ftn27\">[27]<\/a>e\nn\u00eb organe t\u00eb tjera. Nj\u00eb pjes\u00eb e krijimtaris\u00eb s\u00eb tij mbeti n\u00eb dor\u00ebshkrim p\u00ebr me\npa drit\u00ebn e botimit, mbas viteve 1990, si\u00e7 ishte poema e cungueme, \u201cNana\nShqipni\u201d, <a href=\"#_ftn28\">[28]<\/a>n\u00eb\ngjykimin tem me frym\u00ebzime mjedjane. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Dom Zefi ishte jo vet\u00ebm nxan\u00ebs, por edhe\nmik i personaliteteve t\u00eb m\u00ebdha kulturore\u2013fetare, mes t\u00fdne edhe Fisht\u00ebs. N\u00eb\nvitin 1996, na ka lan\u00eb n\u00eb flet\u00ebt e revistes \u201cHylli i Drit\u00ebs\u201d, shkrimin: \u201cMe At\nGjergj Fisht\u00ebn Akademik\u201d.<a href=\"#_ftn29\">[29]<\/a>&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Dom Zefi ishte nj\u00eb pik\u00eb referimi p\u00ebr\nMjed\u00ebn dhe studimet mjediane. Me t\u00eb drejt\u00eb Mentor Quku i quante k\u00ebto njer\u00ebz \u201c<em>arkiv\u00eb e gjall\u00eb<\/em>\u201d. Edhe Mark Gurakuqi<a href=\"#_ftn30\">[30]<\/a>\nvler\u00ebsonte shum\u00eb dijet e tija t\u00eb k\u00ebsaj fushe, ndaj edhe e takonte shpesh. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Dom Zefi, kujtonte shpesh or\u00ebt e m\u00ebsimit\nme Mjed\u00ebn dhe analiz\u00ebn q\u00eb vet\u00eb ai i b\u00e2nte veprave t\u00eb veta, tuj theks\u00fae se Mjeda\nnuk ishte kurr\u00eb i knaqun p\u00ebr shkrimet e tij. P\u00ebr \u201cJuvenilen\u201d na thoshte: \u201c<em>Sikur t\u00eb kishe mund\u00ebsi m\u00eb pas\u00eb energjin\u00eb e\nhovin e rinis\u00eb, do t\u2019i bajshem ndryshime. Poem\u00ebn \u201cAndrra e jet\u00ebs\u201d na e lexonte\nshpesh. Leximi i tij ishte nj\u00eb koment ne vehte. Si nd\u00ebrronte shprehja f\u00ebtyr\u00ebs\ns\u00eb tij, kur lexonte \u201cAnd\u00ebrr\u00ebn e Jet\u00ebs\u201d! Edhe vjersh\u00ebn e Pal Moretit e lexonte\nshpesh, si edhe at\u00eb t\u00eb m\u00ebrgimit\u201cI tretuni<\/em>\u201d<a href=\"#_ftn31\">[31]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">E un\u00eb besoj se edhe Dom Zefi i gjasonte\nm\u00ebsuesit, nd\u00ebrsa nuk ndigjonte me botue shkrimet n\u00eb t\u00eb gjall\u00eb t\u00eb tij. Kur\nPalok\u00eb Rrotani, (njoh\u00ebs i mir\u00eb i shkrimeve t\u00eb Dom Zefit) e pyette: <em>A mund t\u2019i botoj n\u00eb ndonji gazet\u00eb a revist\u00eb\nk\u00ebto q\u00eb m\u00eb treguet?<\/em><a href=\"#_ftn32\">[32]<\/a>,\nai i gjegjej: \u201c<em>P\u00ebr hat\u00ebr jo, K\u00ebto mund\nt\u2019i botosh vet\u00ebm mbas vdekjes seme<\/em>\u201d. E Paloka ia mbajti fjal\u00ebn. Puna e\nkryeme si redaktor n\u00eb grumbullimin sistemimin, redaktimin e botimin, \u00e2sht nj\u00eb\npeng i v\u00fder t\u00e2shma i realizuem m\u00e2 s\u00eb miri prej tij. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Kulmin e veprimtaris\u00eb krijuese Dom Zef\nGilaj e pati mbas viteve 1990, ku, si\u00e7 duket, donte me shfrye \u201cdufin\u201d q\u00eb kishte\nmbajt\u00eb p\u00ebrmbrenda gjat\u00eb 50 vjet\u00ebve komuniz\u00ebm. Ligj\u00ebratat e tija t\u00eb mbajtuna n\u00eb\nambiente fetare dhe laike, mes t\u00fdne edhe n\u00eb Universitetin e Shkodr\u00ebs, e b\u00e2jn\u00eb\nat\u00eb m\u00e2 tep\u00ebr, se \u201c<em>nj\u00eb pik\u00eb e atij lumi\nv\u00ebrshues meshtar\u00ebsh t\u00eb kulturuar<\/em><a href=\"#_ftn33\">[33]<\/a>\u201d,\nq\u00eb ka pas\u00eb Kisha jon\u00eb shqiptare. Ligj\u00ebratat t\u00eb ngjasojn\u00eb me nj\u00e2ta q\u00eb mbante n\u00eb\nvitin 1937, \u00c1t Anton Harapi me qarqet intelektuale t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Thelbi i ligjeratave t\u00eb Dom Z. Gil\u00ebs\nishin: <em>feja nuk pengon, p\u00ebrkundrazi, ndihmon\n\u00e7do aktivitet shkencor, kulturor e politik e pa frymzime fetare, \u00e7do gja ka me\nmbete n\u00eb terr, n\u00eb paganiz\u00ebm<\/em>.<a href=\"#_ftn34\">[34]<\/a>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">N\u00eb fund ishte k\u00ebnaq\u00ebsi p\u00ebrkujtimi i njenit prej meshtar\u00ebve intelektual\u00eb t\u00eb Kish\u00ebs Katolike, q\u00eb dha ndihm\u00ebn e vet n\u00eb \u201cnd\u00ebrtimin e mbretnis\u00eb qiellore t\u00eb Zotit n\u00eb tok\u00eb\u201d.<a href=\"#_ftn35\">[35]<\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\"><em><strong>[1]<\/strong><\/em><\/a><em> Zef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni,\nShkod\u00ebr, 2005, f.72.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref2\"><em><strong>[2]<\/strong><\/em><\/a><em> Zef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni,\nShkod\u00ebr, 2005, f.59.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref3\"><em><strong>[3]<\/strong><\/em><\/a><em>Zef (dom) Gilaj. Jeta e vepra,\nShtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f.71-78.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref4\"><em><strong>[4]<\/strong><\/em><\/a><em>\nDede Malaj (1917-1959). Famullitar n\u00eb zon\u00ebn e Daj\u00e7it, pushkatuar n\u00eb vitin 1959 nga\nkomunist\u00ebt me akuza t\u00eb montuara. Ishte nj\u00eb nd\u00ebr q\u00ebndrestar\u00ebt e mos firmosjes s\u00eb\nStatusit t\u00eb Kish\u00ebs Katolike. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref5\"><em><strong>[5]<\/strong><\/em><\/a><em>\nErnst L. \u00c7oba (1913-1980), Ipeshk\u00ebv, Kryetar i Kish\u00ebs Katolike Shqiptare gjate\nviteve t\u00eb komunizmit. Vdiq nd\u00ebr tortura n\u00eb vitin 1980. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref6\"><em><strong>[6]<\/strong><\/em><\/a><em>\nDosje operative 3380-A. Ernesto L. \u00c7oba, proces-verbal, maj 1959, f.7\n(Arqipeshkvia Shkod\u00ebr). <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref7\"><em><strong>[7]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f.7.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref8\"><em><strong>[8]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f.12.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref9\"><em><strong>[9]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f.13.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref10\"><em><strong>[10]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f. 192.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref11\"><em><strong>[11]<\/strong><\/em><\/a><em>\n\u00c7esk, Buzukja. Pushofsh n\u00eb Paq\u00eb. Shih n\u00eb: Zef (dom) Gilaj. Jeta dhe vepra,\nShtjefni, Shkod\u00ebr, 2004.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref12\"><em><strong>[12]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f. 193.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref13\"><em><strong>[13]<\/strong><\/em><\/a><em>\nLeonardo (At\u00eb) di Pinto. O.F.M. Imzot Vincen\u00e7 Prennushi me shok\u00eb martir\u00eb.\nAqrqipeshkvia Shkod\u00ebr, Shkod\u00ebr 2016, vol. 1, f. 233.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref14\"><em><strong>[14]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (Ipeshk\u00ebv) Simoni.In Sommo Pacis. Shih n\u00eb: Zef (dom) Gila. Jeta e vepra,\nShtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f. 212.&nbsp; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref15\"><em><strong>[15]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gila. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f. 210.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref16\"><em><strong>[16]<\/strong><\/em><\/a><em>\n\u00c7esk, Buzukja.Po aty, f. 217.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref17\"><em><strong>[17]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (Ipeshk\u00ebv) Simoni. Marterizimi i Kish\u00ebs Katolike. Arqipeshkvia, Shkod\u00ebr,\n1993, f.120.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref18\"><em><strong>[18]<\/strong><\/em><\/a><em>\nKonrad (At) Gjolaj O.F.M. \u00c7inar\u00ebt. Muzeu Historik Shkod\u00ebr, Shkod\u00ebr, 1996, f.\n137.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref19\"><em><strong>[19]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef Pllumi (At) Pllumi O.F.M. Rrno vet\u00ebm p\u00ebr me tregue, Hylli i Drit\u00ebs, 1997,\nf. 20, 21, 33.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref20\"><em><strong>[20]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f.63.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref21\"><em><strong>[21]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f.194-195.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref22\"><em><strong>[22]<\/strong><\/em><\/a><em>\nDosje operative 3380-A. Ernesto L. \u00c7oba, proces-verbal, maj 1959, f.7\n(Arqipeshkvia Shkod\u00ebr).<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref23\"><em><strong>[23]<\/strong><\/em><\/a><em>\nNdoc (Dom) Noga \u201cKisha katolike shqiptare 1944-1990. Humbje dhe fitore\u201d, At\nGjergj Fishta, Shkod\u00ebr, 1999, f.99-100 (foto e shoqnueme me emna).<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref24\"><em><strong>[24]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef Pllumi (\u00c1t) Pllumi O.F.M. Rrno vet\u00ebm p\u00ebr me tregue, Hylli i Drit\u00ebs,1997,.\n33.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref25\"><em><strong>[25]<\/strong><\/em><\/a><em>Zef\nPllumi (\u00c1t) Pllumi O.F.M. Rrno vet\u00ebm p\u00ebr me tregue, Hylli i Drit\u00ebs,1997.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref26\"><em><strong>[26]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (Ipeshk\u00ebv) Simoni.In Sommo Pacis. Shih n\u00eb: Zef (dom) Gilaj. Jeta e vepra,\nShtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f.213.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref27\"><em><strong>[27]<\/strong><\/em><\/a><em>\nPo ai:po aty, f. 212.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref28\"><em><strong>[28]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gilaj. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f. 227.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref29\"><em><strong>[29]<\/strong><\/em><\/a><em>\nFishta. Hylli i Drit\u00ebs.&nbsp; Numer i posa\u00e7\u00ebm.\nShkod\u00ebr, 1996, f. 37-42. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref30\"><em><strong>[30]<\/strong><\/em><\/a><em>\nMentor Quku. Mjeda 7, Ilar, Tiran\u00eb, 2006, f. 44.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref31\"><em><strong>[31]<\/strong><\/em><\/a><em>\nMentor Quku. Mjeda 7, Ilar, Tiran\u00eb, 2006, f. 44.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref32\"><em><strong>[32]<\/strong><\/em><\/a><em>\nPalok\u00eb Rrotani. Nderim p\u00ebr Dom Zef Gil\u00ebn. Shih n\u00eb : Zef (dom) Gila. Jeta e\nvepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f. 222.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref33\"><em><strong>[33]<\/strong><\/em><\/a><em>\nAngelo (Arqipeshk\u00ebv Metropolitan) Massafra. Flaj\u00eb parathan\u00ebs\u00eb. Zef (dom) Gilaj.\nJeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005,f.5.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref34\"><em><strong>[34]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gila. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f. 13-17.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref35\"><em><strong>[35]<\/strong><\/em><\/a><em>\nZef (dom) Gila. Jeta e vepra, Shtjefni, Shkod\u00ebr, 2005, f. 3.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjovalin \u00c7uni Me ras\u00eb t\u00eb 20-vjetorit t\u00eb kaluemit n\u00eb amshin t\u00eb Dom Zef Gil\u00ebs, ish-famullitar i Famullis\u00eb s\u00eb \u201cShna Rrokut\u201d, Rranza-Bushat, famullitari aktual Dom Dritan Ndoci m\u00eb b\u00e2ni nji ftes\u00eb me shkr\u00fae pak fjal\u00eb mbi figur\u00ebn e ndritshme t\u00eb Dom Zef Gil\u00ebs. Natyrsh\u00ebm kur t\u00eb afrohet nj\u00eb pun\u00eb, para se me e fillue, njeriu fillon &hellip; <\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.maranatha.al\/?p=4686\" class=\"more-link\">Read more<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;Dom Zef Gilaj meshtar dhe njeri kulture&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-4686","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-famullia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4686","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4686"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4686\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4689,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4686\/revisions\/4689"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4686"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4686"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4686"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}