{"id":7493,"date":"2022-01-25T19:59:55","date_gmt":"2022-01-25T19:59:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.maranatha.al\/?p=7493"},"modified":"2022-01-25T20:44:59","modified_gmt":"2022-01-25T20:44:59","slug":"kthimi-dhe-thirrja-shen-palit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.maranatha.al\/?p=7493","title":{"rendered":"KTHIMI DHE THIRRJA SH\u00cbN PALIT"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1200\" height=\"892\" src=\"http:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Pali.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7494\" srcset=\"https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Pali.jpg 1200w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Pali-300x223.jpg 300w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Pali-1024x761.jpg 1024w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Pali-768x571.jpg 768w, https:\/\/www.maranatha.al\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Pali-450x335.jpg 450w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 93vw, (max-width: 991px) 660px, 750px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">N\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb, ku na duket sikur kemi arritur kulmin e dijes dhe, gj\u00ebrave q\u00eb nuk i kuptojm\u00eb gjithsesi u japim shpjegim, ndonj\u00eb studjues, duke par\u00eb ndikimin e fuqish\u00ebm t\u00eb Sh\u00ebn Palit n\u00eb Kish\u00ebn e shekullit t\u00eb par\u00eb, ka dal\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundimin e \u00e7uditsh\u00ebm se p\u00ebrhapja e krishterimit ishte fal\u00eb udh\u00ebtimeve t\u00eb shumta misionare t\u00eb Palit, pa t\u00eb cilat Ungjilli i Krishtit nuk do t&#8217;i kap\u00ebrcente dot kufinjt\u00eb e Izraelit. Me k\u00ebto arsyetime qeshim ne sot e edhe vet\u00eb Sh\u00ebn Pali do t\u00eb qeshte, sepse shihet qart\u00eb se duan t\u2019ia zbehin fuqin\u00eb e takimit t\u00eb tij me Krishtin e Ngjallur dhe me forc\u00ebn q\u00eb Sh\u00eblbuesi yn\u00eb i jepte vazhdimisht fjal\u00ebs dhe vepr\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Megjithat\u00eb k\u00ebto arsyetime t\u00eb shtremb\u00ebruara jan\u00eb tregues t\u00eb nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtete tjet\u00ebr t\u00eb madhe: se Sh\u00ebn Pali ka l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb thella n\u00eb jet\u00ebn e Kish\u00ebs s\u00eb viteve t\u00eb para sidomos p\u00ebr faktin se ishte ai q\u00eb i nxiti apostujt q\u00eb ta realizojn\u00eb m\u00eb me forc\u00eb misionin q\u00eb Jezu Krishti u kishte besuar, dometh\u00ebn\u00eb q\u00eb t\u00eb shpallnin Ungjillin n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, edhe jasht\u00eb Jerusalemit (krh. Mt 28, 20; Vap 1, 8).  <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Po\nkush ishte Sh\u00ebn Pali? \u00c7far\u00eb kishte ndodhur n\u00eb jet\u00ebn e tij q\u00eb e kishte mbushur\nme kaq energji? E, pastaj, p\u00ebrse qysh nga fillimet e Kish\u00ebs letrat e tij u\npranuan si t\u00eb frym\u00ebzuara hyjnisht? <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Shum\u00eb studime jan\u00eb b\u00ebr\u00eb dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb b\u00ebhen me q\u00ebllimin q\u00eb t\u2019i p\u00ebrgjigjen k\u00ebtyre pyetjeve. Edhe k\u00ebto rreshta modestisht kan\u00eb k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim. Por le t\u00eb ndalemi vet\u00ebm tek nj\u00eb pjes\u00eb e caktuar e Shkrimit Shenjt e cila besojm\u00eb se do t\u00eb na udh\u00ebheq\u00eb m\u00eb s\u00eb miri n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr Vap 9, 1-19, ku sh\u00ebn Luka, autori i Veprave t\u00eb Apostujve, flet p\u00ebr <em>kthimin e Saulit<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">\u00cbsht\u00eb p\u00ebrvoja themelore e jet\u00ebs s\u00eb k\u00ebtij hebreu. Gjith\u00e7ka do t\u00eb ndodhte m\u00eb pas, do t\u00eb ishte e lidhur ngusht me k\u00ebt\u00eb ngjarje unike, t\u00eb cil\u00ebn disa autor\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb e quajn\u00eb si nj\u00eb lindje e dyt\u00eb e tij. Madje n\u00eb Kish\u00eb ka edhe nj\u00eb fest\u00eb liturgjike (m\u00eb 25 janar) q\u00eb p\u00ebrkujton pik\u00ebrisht \u00e7astin e kthimit t\u00eb tij, gj\u00eb q\u00eb nuk ka ndodhur me asnj\u00eb shenjt tjet\u00ebr n\u00eb historin\u00eb e Kish\u00ebs. Me sa duket, ai kthimi nuk kishte r\u00ebnd\u00ebsi vet\u00ebm p\u00ebr vazhdim\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs s\u00eb tij, por p\u00ebr vazhdim\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs s\u00eb krejt Kish\u00ebs. Ndonj\u00eb studiues ka arritur t\u00eb pohoj\u00eb se \u00abpas Ngjalljes s\u00eb Zotit ton\u00eb, kthimi i Sh\u00ebn Palit \u00ebsht\u00eb ngjarja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb historin\u00eb e krisht\u00ebrimit q\u00eb po lindte\u00bb<a href=\"#_ftn1\">[1]<\/a>. E p\u00ebr Sh\u00ebn Luk\u00ebn kaq e madhe \u00ebsht\u00eb r\u00ebnd\u00ebsia e k\u00ebsaj ngjarje saq\u00eb ka dashur t\u00eb na e sjell\u00eb at\u00eb edhe dy her\u00eb t\u00eb tjera brenda Veprave t\u00eb Apostujve (krh. Vap 22, 5-16; 26, 9-18).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Por\nle t\u00eb kthehemi tek ajo dit\u00eb kur Sauli e Krishti i Ngjallur u takuan. Gjat\u00eb\npjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij ai shpesh do ta kujtonte at\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb (krh. Vap\n22, 5-16; 26, 9-18; Gal 1. 12-17). Ato \u00e7aste e sh\u00ebnuan thell\u00eb n\u00eb shpirt, aq sa\ni krijuan n\u00eb mendje nj\u00eb si kufi t\u00eb qart\u00eb mes \u201cjet\u00ebs s\u00eb m\u00ebparshme\u201d e \u201cjet\u00ebs s\u00eb\npastajme\u201d. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Disa\nbiblist\u00eb m\u00eb fort se t\u00eb flasin p\u00ebr \u00abkthim\u00bb t\u00eb Saulit, p\u00eblqejn\u00eb t\u00eb flasin p\u00ebr\n\u00abthirrje\u00bb t\u00eb tij, meq\u00eb ai nuk ishte v\u00ebrsulur aq dhunsh\u00ebm ndaj t\u00eb krishter\u00ebve\np\u00ebr shkak t\u00eb ngurt\u00ebsis\u00eb s\u00eb zemr\u00ebs s\u00eb vet, por prej mosdijes.&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Disa\nstudiues t\u00eb tjer\u00eb kan\u00eb dashur ta v\u00ebn\u00eb n\u00eb dydhim v\u00ebrtet\u00ebsin\u00eb historike t\u00eb k\u00ebsaj\nmrekullie, pra takimin e Jezusit t\u00eb Ngjallur me Saulin, duke qen\u00eb se\np\u00ebrshkrimet e q\u00eb i b\u00ebhen k\u00ebtij takimi nga Sh\u00ebn Luka, nuk p\u00ebrputhen plot\u00ebsisht\nme ato q\u00eb i b\u00ebn vet\u00eb Sh\u00ebn Pali n\u00eb letrat e tij. Por k\u00ebtu duhet pasur parasysh\nse, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se ato tekste nuk p\u00ebrputhen t\u00ebr\u00ebsisht n\u00eb mes tyre, por, ato\n<em>\u00abp\u00ebrputhen n\u00eb t\u00eb gjitha pikat q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb\nfar\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie: rasti, vendi, ora e ngjarjes, drita verbuese nga e cila u\nmb\u00ebshtoll papritmas karvani, dialogu mes Saulit t\u00eb shtrir\u00eb p\u00ebr tok\u00eb dhe z\u00ebrit\nt\u00eb mistersh\u00ebm, verb\u00ebria e tij e p\u00ebrkoh\u00ebshme, pag\u00ebzimi i tij, sh\u00ebrimi i tij,\norjentimi krejt i ri n\u00eb jet\u00eb q\u00eb, nga nj\u00eb p\u00ebrndjek\u00ebs, e b\u00ebri apostull\u00bb<a href=\"#_ftn2\"><strong>[2]<\/strong><\/a>.<\/em>\nN\u00ebse ka ndonj\u00eb mosp\u00ebrputhje t\u00eb vog\u00ebl, le t\u00eb kujtohemi se q\u00ebllimet e Luk\u00ebs nuk\njan\u00eb edhe aq historike por teologjike.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Tani\nta shohim k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb n\u00eb detajet e saj e, n\u00ebp\u00ebrmjet tyre, t\u00eb ngjitemi tek temat\nthemelore t\u00eb misionit dhe t\u00eb shkrimeve t\u00eb Palit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Luka, n\u00eb Vap 9, 1a, na e paraqet Saulin si p\u00ebrndjek\u00ebs t\u00eb t\u00eb krishter\u00ebve, ashtu si\u00e7 kishte b\u00ebr\u00eb tashm\u00eb n\u00eb Vap 8, 1-3. Duke u bazuar n\u00eb k\u00ebto tekste mund t\u00eb themi se Sauli ishte nj\u00eb figur\u00eb autoritare n\u00eb mesin e farisenjve. Ishte plot zem\u00ebrim kund\u00ebr atyre q\u00eb e shpallnin Jezusin e Nazaretit si Birin e Hyjit t\u00eb b\u00ebr\u00eb njeri, q\u00eb vdiq i kryq\u00ebzuar, por q\u00eb pastaj u ngjall. Nj\u00eb blasfemi kjo e padurueshme p\u00ebr nj\u00eb hebre t\u00eb zellsh\u00ebm, aq m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr Saulin i cili <em>i tejkalonte n\u00eb judaiz\u00ebm shumic\u00ebn e moshatar\u00ebve t\u00eb kombit t\u00eb tij dhe q\u00eb ishte tep\u00ebr i dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr t\u2019i mbrojtur traditat e t\u00eb parve t\u00eb vet<\/em> (krh. Gal 1, 14). E sigurt\u00eb dhe pa hije dyshimi \u00ebsht\u00eb fakti se Sauli nuk e ka takuar Jezusin parapashk\u00ebror. Me siguri Sh\u00ebn Luka, n\u00eb shqyrtimet e tij t\u00eb holl\u00ebsishme (krh. Lk 1, 3), nuk do t\u00eb kishte lejuar q\u00eb t\u2019i humbiste nj\u00eb detaj i till\u00eb kaq i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, aq m\u00eb tep\u00ebr kur shohim t\u00ebr\u00eb at\u00eb hap\u00ebsir\u00eb q\u00eb z\u00eb jeta e Palit n\u00eb vepr\u00ebn e tij t\u00eb dyt\u00eb n\u00eb Bes\u00eblidhjes s\u00eb Re.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Gjat\u00eb k\u00ebsaj lufte kund\u00ebr atyre q\u00eb m\u00eb von\u00eb do t\u00eb quheshin <em>t\u00eb krishter\u00eb<\/em> (krh. Vap 11, 26), pra, Sauli niset p\u00ebr Damask, qytet shum\u00eb i pasur i Siris\u00eb, m\u00eb shum\u00eb se 300 km larg Jerusalemit. Pik\u00ebrisht aq larg kishin shkuar disa t\u00eb krishter\u00eb pas p\u00ebrndjekjes q\u00eb kishte shp\u00ebrthyer ndaj tyre n\u00eb Jerusalem (krh. Vap 8, 1). Dhe ndodhi q\u00eb, papritmas, e shndriti nj\u00eb drit\u00eb prej qiellit e cila e b\u00ebri t\u00eb paaft\u00eb t\u00eb shikonte dhe rr\u00ebzoi p\u00ebr tok\u00eb. Zakonisht jemi m\u00ebsuar ta imagjinojm\u00eb Saulin tek rr\u00ebzohet nga kali n\u00eb k\u00ebto \u00e7aste, por teksti biblik nuk e thot\u00eb. E thot\u00eb hamend\u00ebsimi yn\u00eb i drejt\u00eb, duke par\u00eb udh\u00ebtimin e gjat\u00eb q\u00eb Sauli me shok\u00eb kishte nd\u00ebrmarr\u00eb drejt Damaskut, udh\u00ebtim t\u00eb cilin me shum\u00eb gjasa duhej ta b\u00ebnin me kuaj. Teksti thot\u00eb vet\u00ebm se Sauli u rr\u00ebzua dhe, ashtu, me shikimin q\u00eb i kishte ikur, d\u00ebgjoi Dik\u00eb q\u00eb i tha: <em>\u00abSaul, Saul, pse po m\u00eb salvon?\u00bb<\/em> (rr. 4). P\u00ebrs\u00ebritja e emrit nga ana e Jezusit na sjell\u00eb nd\u00ebr mend gjith\u00eb ato pjes\u00eb t\u00eb Bes\u00eblidhjes s\u00eb Vjet\u00ebr ku thirrja e Hyjit mbart me vete vuajtjen e v\u00ebnies n\u00eb prov\u00eb t\u00eb atij q\u00eb \u00ebsht\u00eb i zgjedhur, por edhe shp\u00ebtimin q\u00eb vet\u00eb Hyji premton (krh. Zan 22, 1. 11; 46, 2; Dal 3, 4).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><em>\u00abDialogu vazhdon. Sauli pyet: \u201cKush je ti, Zot\u00ebri?\u201d. Kjo pyetje na kujton at\u00eb t\u00eb Jakobit n\u00eb Jabok (krh. Zan 32, 28) dhe at\u00eb t\u00eb Moisiut tek ka\u00e7uba e ndezur (krh. Dal 3, 13) [\u2026]. P\u00ebrndjek\u00ebsi i mb\u00ebshtjedhur nga drita gjendet p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb t\u00eb shfaquri personal dhe jo p\u00ebrball\u00eb ndonj\u00eb fenomeni rreligjoz t\u00eb pap\u00ebrcaktuesh\u00ebm, q\u00eb do ta kishte shtyr\u00eb t\u00eb pyeste: \u201c\u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb? (krh. Vap 10, 4)\u201d\u00bb<a href=\"#_ftn3\"><strong>[3]<\/strong><\/a>.<\/em> Sauli i drejtohet me titullin <em>\u049a\u03c5\u03c1\u03b9\u03bf\u03c2<\/em> &#8211; Zot: Sauli, i formuar n\u00eb shkoll\u00ebn e Gamalielit dhe i edukuar sipas Ligjit t\u00eb t\u00eb vjet\u00ebrve (krh. Vap 22, 3b) dhe q\u00eb patjet\u00ebr duhet ta ket\u00eb njohur p\u00ebrkthimin e t\u00eb Shtat\u00ebdhjet\u00ebve (p\u00ebrkthimi grek i BV), s\u2019ka mund\u00ebsi t\u00eb mos e dij\u00eb se aty, ky titull, p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkthyer tetragramin e shenjt\u00eb <em>JH\u00cbH<\/em> (<em>Un\u00eb jam Ai q\u00eb jam<\/em>). Pra Sauli e pranon se \u00ebsht\u00eb mb \u00eb shtjell\u00eb nga nj\u00eb <em>Epifani<\/em> (Dukje e Hyjit)  dhe se gjendet i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb <em>nj\u00eb dialog q\u00eb ka Hyjin si bashk\u00ebbisedues<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">P\u00ebrgjigjja e t\u00eb Ngjallurit <em>\u00abUn\u00eb jam Jezusi q\u00eb ti e salvon!&#8230;\u00bb<\/em> (rr. 5) mbart\u00eb n\u00eb vetvete shum\u00eb dometh\u00ebnie, detaj i cili Saulit nuk do t\u2019i ken\u00eb shp\u00ebtuar kollaj. Aq m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb t\u00eb ardhmen, kur me kujtes\u00ebn e tij do t\u00eb jet\u00eb kthyer tek ai episod vendimtar. Sidomos kupton faktin se Jezusi iu shfaq me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb si\u00e7 ishte shfaqur Hyji n\u00eb Dal 3, 14. Pra Sauli ftohet qartas t\u00eb besoj\u00eb se edhe Jezusi \u00ebsht\u00eb Hyj. Por ky Jezus \u00ebsht\u00eb edhe njeri, duke qen\u00eb se i shfaqet si po ai Jezus, m\u00ebsimin e t\u00eb cilit Sauli e urrente pa rezerva. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Nj\u00eb\ntjet\u00ebr gj\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb e habitshme p\u00ebr Saulin: zbulon se ai \u00ebsht\u00eb duke\nsalvuar pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb Jezus. Shohim k\u00ebtu nj\u00eb identifikim t\u00eb mistersh\u00ebm t\u00eb\nJezusit me ata q\u00eb besojn\u00eb tek Ai<a href=\"#_ftn4\">[4]<\/a>.\nKemi shum\u00eb arsye t\u00eb mendojm\u00eb se pik\u00ebrisht k\u00ebtu e ka zanafill\u00ebn bindja e Sh\u00ebn\nPalit se Kisha \u00ebsht\u00eb Trupi i Krishtit, m\u00ebsim t\u00eb cil\u00ebn ai e kishte shum\u00eb p\u00ebr\nzem\u00ebr dhe q\u00eb e hasim n\u00eb shum\u00eb prej letrave t\u00eb tij (krh. 1 Kor 12, 12-27; Gal 2,\n20; Ef 1, 22-23; 4, 11-16; Col 1, 18; 2, 9-15; etj.).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Por, n\u00eb t\u00eb dukurat Hyjnore, t\u00eb cilat i cek\u00ebm pak m\u00eb sip\u00ebr, pason gjithnj\u00eb edhe nj\u00eb mision. K\u00ebshtu ndodh\u00eb edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb tregim t\u00eb Sh\u00ebn Luk\u00ebs: Jezusi vazhdon duke i th\u00ebn\u00eb Saulit: <em>\u00ab[\u2026] Ngrihu e hyr n\u00eb qytet dhe atje do t\u00eb tregohet se \u00e7ka duhet t\u00eb b\u00ebsh!\u00bb (rr. 6).<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ata q\u00eb ishin me t\u00eb &#8211; q\u00eb e kishin degjuar z\u00ebrin e mistersh\u00ebm, por nuk kishin par\u00eb ask\u00ebnd &#8211; e marrin Saulin dhe e \u00e7ojn\u00eb n\u00eb Damask, ku q\u00ebndroi tre dit\u00eb pa shikuar dhe pa u ushqyer. N\u00eb k\u00ebta tri dit\u00eb agj\u00ebrimi do t\u00eb mund t\u00eb v\u00ebrehet nj\u00eb krahasim me tri dit\u00ebt para Ngjalljes s\u00eb Jezu Krishtit. Kjo do t\u00eb thoshte se simbolizon agj\u00ebrimin pendestar nga ana e popullit t\u00eb Izraelit, t\u00eb verb\u00ebr dhe rebel<a href=\"#_ftn5\">[5]<\/a>. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">\u00a0Tregimi vazhon duke p\u00ebrmendur nj\u00eb t\u00eb krishter\u00eb me emrin Anani, i cili, i m\u00ebsuar n\u00eb vegim nga Zoti, shkon tek Sauli dhe i kthen atij drit\u00ebn e syve. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb personazh q\u00eb shfaqet papritmas n\u00eb sken\u00eb. Gjithsesi \u00ebsht\u00eb interesante se si p\u00ebrmbysen gj\u00ebrat: p\u00ebrndjek\u00ebsi l\u00ebshohet n\u00eb duart e nj\u00eb t\u00eb p\u00ebrndjekuri, jo m\u00eb p\u00ebr dhun\u00eb e p\u00ebr hakmarrje, por p\u00ebr t\u00eb gjetur sh\u00ebrim dhe m\u00ebshir\u00eb . Nd\u00ebrhyrja Hyjnore \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb realizoj\u00eb at\u00eb q\u00eb p\u00ebr njer\u00ebzit \u00ebsht\u00eb e pamundur (krh. Lk 18, 27).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb mund t\u00eb gjejm\u00eb shum\u00eb element\u00eb q\u00eb do t\u00eb na nxirrnin n\u00eb p\u00ebrfundime interesante. Ka prej atyre q\u00eb kan\u00eb dashur t\u00eb shohin k\u00ebtu nj\u00eb krahasim me fillimin e jet\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb n\u00eb Kish\u00ebn e viteve t\u00eb para: v\u00ebnia e duarve, pag\u00ebzimi dhe t\u00eb ushqimi. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Na ngjall pak v\u00ebshtir\u00ebsi fakti se flitet m\u00eb par\u00eb p\u00ebr v\u00ebnien e duarve \u2013 gjest t\u00eb cilin jemi m\u00ebsuar ta lidhim me dhurat\u00ebn e Shpirtit Shenjt\u00eb, q\u00eb sot e quajm\u00eb krezmim \u2013 e pastaj p\u00ebr pag\u00ebzimin. Por ka shum\u00eb mund\u00ebsi q\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebnie duarsh duhet ta kuptojm\u00eb si nj\u00eb gjest sh\u00ebrimi (krh. Lk 4, 40-41; 13, 13) dhe p\u00ebrzgjedhjeje nga ana e Zotit q\u00eb iu shfaq gjat\u00eb udh\u00ebs p\u00ebr n\u00eb Damask<a href=\"#_ftn6\">[6]<\/a>. Pastaj i jepet pag\u00ebzimi. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Me pag\u00ebzim tani Sauli <em>\u00abmerr pjes\u00eb n\u00eb hirin e koh\u00ebrave t\u00eb reja dhe hyn t\u00eb b\u00ebj\u00eb pjes\u00eb n\u00eb bashk\u00ebsin\u00eb mesianike t\u00eb shenjt\u00ebrve t\u00eb mbledhur tashm\u00eb rreth apostujve (krh. Vap 1, 8). I bien nga syt\u00eb ato q\u00eb dukeshin si pare peshku, si n\u00eb librin e Tobis\u00eb (3, 17; 11, 12) i ndodhi edhe plakut Tobi, sh\u00ebrimi i t\u00eb cilit paralajm\u00ebron rind\u00ebrtimin e Jerusalemit dhe shp\u00ebtimin e popujve (Tob 14, 5-7). N\u00eb ushqimin e marr\u00eb nga Sauli mund t\u00eb shihet nj\u00eb simbol i Eukaristis\u00eb. Teksti nuk e ka k\u00ebt\u00eb fjal\u00eb, por lejon t\u00eb v\u00ebrehet kuptimi. Dy pjes\u00ebt e tjera t\u00eb Veprave t\u00eb Apostujve n\u00eb t\u00eb cilat flitet p\u00ebr ushqim jan\u00eb t\u00eb futura n\u00eb fakt q\u00eb t\u00eb dyja n\u00eb nj\u00eb kontekst t\u00eb \u201cndarjes s\u00eb buk\u00ebs\u201d (2, 46; krh. 20, 7. 11) dhe \u201cfal\u00ebnderimit\u201d (27, 33. 34. 36). Luka \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i p\u00ebrmbledhur kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr ritin eukaristik\u00bb.<a href=\"#_ftn7\"><strong>[7]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">K\u00ebshtu Luka, na b\u00ebn t\u00eb shohim se si Sauli i drejtohet Kish\u00ebs, e cila tani <em>\u00abb\u00ebhet rruga n\u00ebp\u00ebrmjet s\u00eb cil\u00ebs ai e kupton \u00e7\u00ebshtjen e Jezusit\u00bb<a href=\"#_ftn8\"><strong>[8]<\/strong><\/a><\/em>. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Por nga ana tjet\u00ebr vet\u00eb Pali do t\u00eb pohoj\u00eb n\u00eb letrat e veta se Ungjillin e ka marr\u00eb drejtp\u00ebrp\u00ebrdrejt nga Hyji, p\u00ebrmes Birit t\u00eb Tij (krh Gal 1, 11-16; 1Kor 9, 1c; 15, 8-10; Fil 3, 6-8), \u00ab<em>n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mund t\u2019ia shpallte pagan\u00ebve\u00bb<a href=\"#_ftn9\"><strong>[9]<\/strong><\/a>.<\/em> P\u00ebrse vall\u00eb ky ndryshim t\u00eb dh\u00ebnash? Arsyeja \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb: Luka ka arsye teologjike edhe kur tregon historin\u00eb e thirrjes s\u00eb Saulit dhe, k\u00ebtu, d\u00ebshiron t\u00eb v\u00ebr\u00eb theksin tek r\u00ebnd\u00ebsia e bashk\u00ebsis\u00eb kishtare. Kurse Pali d\u00ebshiron t\u00eb argumentoj\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsin\u00eb e Ungjillit q\u00eb po shpallte, si edhe t\u00eb drejt\u00ebn e tij q\u00eb t\u00eb quhet Apostull. Ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb flas\u00eb k\u00ebshtu Sh\u00ebn Pali, n\u00eb fakt, sepse nuk ka asnj\u00eb dyshim q\u00eb gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb vazhdim, ai ka patur p\u00ebrjvoja t\u00eb ndryshme mistike, gjat\u00eb s\u00eb cilave do t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb m\u00ebsuar drejtp\u00ebrdrejt nga Jezu Krishti mbi p\u00ebrmbajtjen e predikimit t\u00eb vet (krh. Vap 23, 11; Gal 1, 15-17).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ja\npra: at\u00eb dit\u00eb q\u00eb takoi Jezusin e Ngjallur, filloi nj\u00eb epok\u00eb e re p\u00ebr k\u00ebt\u00eb\nnjeri. Shenj\u00eb e k\u00ebsaj \u00ebsht\u00eb edhe vet\u00eb fakti se aty e tutje ai zgjodhi t\u00eb mos\nquhej m\u00eb Saul, por Pal, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201ci vog\u00ebl\u201d. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Shpesh edhe ai do t\u00eb flas\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn e tij \u201cpara\u201d apo \u201cpas\u201d takimit me Zotin. N\u00eb mendjen e tij dallohet se \u00ebsht\u00eb krijuar nj\u00eb si kufi i qart\u00eb mes jet\u00ebs q\u00eb b\u00ebnte m\u00eb par\u00eb, dhe jet\u00eb s s\u00eb re q\u00eb  kishte filluar pas asaj ngjarjeje.  Aty e tutje ai ao t\u00eb jet\u00eb krejt i dh\u00ebn\u00eb pas Krishtit Jezus. Zellin e pashoq q \u00eb  e karkterizonte, ta do ta shtyje deri n\u00eb kok\u00ebfort\u00ebsi, por t\u00eb gjithin n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb  shpalljes s\u00eb Krishtit, p\u00ebr sh\u00eblbimin e popujve. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ai do t\u00eb kuptoj\u00eb se <em>Hyji gjithnj\u00eb e ka dashur, deri n\u00eb at\u00eb pik\u00eb sa q\u00eb ka vdekur p\u00ebr t\u00eb <\/em>(krh. Gal 2, 20), nga ku rrjedh edhe k\u00ebmb\u00ebngulja e tij se <em>Hyji na shfaj\u00ebson krejt\u00ebsisht falas<\/em>, tem\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn flet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb e t\u00eb zgjeruar n\u00eb letr\u00ebn drejtuar Romak\u00ebve dhe at\u00eb t\u00eb drejtuar Galatasve. Ai e di se Krishti nuk ndalet tek meritat e personit por, n\u00eb trupin e vet, <em>\u00abe p\u00ebrmbysi murin ndar\u00ebs, d.m.th. armiq\u00ebsin\u00eb\u00bb<\/em> (Ef 2, 14) mes hebrenj\u00ebve e pagan\u00ebve dhe, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, <em>\u00abnuk ka m\u00eb: hebre \u2013 grek; nuk ka m\u00eb skallav \u2013 t\u00eb lir\u00eb; nuk ka m\u00eb burr\u00eb &#8211; grua\u00bb sepse t\u00eb gjith\u00eb jan\u00eb \u00abnj\u00eb n\u00eb Krishtin\u00bb<\/em> (Gal 3, 28). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ai q\u00eb dikur Jezusin e p\u00ebrndiqte pa kursim, kaq fort do t\u00eb  arrij\u00eb ta duaj\u00eb At\u00eb sa q\u00eb do t\u00eb arrij\u00eb t\u00eb thoj\u00eb \u00ab<em>p\u00ebr mua Krishti \u00ebsht\u00eb jet\u00eb dhe vdekja fites\u00eb\u00bb<\/em> (Fil 1, 21) e do t\u2019u m\u00ebsoj\u00eb edhe t\u00eb tjer\u00ebve q\u00eb t\u00eb ken\u00eb ne vetvete <em>\u00abpo ato ndjenja q\u00eb ishin n\u00eb Krishtin Jezus\u00bb <\/em>(Fil 2, 5) si edhe do t\u00eb pohoj\u00eb se rruga m\u00eb e mir\u00eb dhe m\u00eb e madhe p\u00ebr t\u2019ia arritur nj\u00eb q\u00ebllimi t\u00eb till\u00eb \u00ebsht\u00eb <em>dashuria<\/em> (krh. 1 Kor 13, 1-13), e <em>cila \u00abarsyeton gjith\u00e7ka, beson gjith\u00e7ka, shpreson gjith\u00e7ka, duron gjith\u00e7ka\u00bb<\/em> (1 Kor 13, 7).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Pali do t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb \u201cgjigant\u201d n\u00eb Kish\u00ebn e Hyjit e kjo pik\u00ebrisht sepse, n\u00eb vog\u00eblsin\u00eb e tij, <em>i ka mjaftuar hiri i Zotit<\/em> (krh. 2 Kor 12, 9) si edhe sepse \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb <em>gjith\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb<\/em> (1 Kor 9, 22). T\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb, e b\u00ebn i vet\u00ebdijsh\u00ebm se e pret kurora e drejt\u00ebsis\u00eb e prandaj nuk lodhet as kur i duhet t\u00eb luftoj\u00eb <em>luft\u00ebn e mir\u00eb t\u00eb fes\u00eb<\/em> (krh. 2 Tim 4, 6-8), as kur ua predikon t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzve <em>Ungjillin e Krishtit t\u00eb kryq\u00ebzuar<\/em> (krh. 1 Kor 2, 1-2), duke i mbetur k\u00ebshtu besnik misionit q\u00eb at\u00eb dit\u00eb, n\u00eb rrug\u00ebn p\u00ebr n\u00eb Damask,\u00a0 i besoi Biri i Hyjit, t\u00eb cilin m\u00ebsoi ta njihte e ta donte gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb, aq sa t\u00eb jepte jet\u00ebn p\u00ebr T\u00eb. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">P\u00ebr Kish\u00ebn e p\u00ebr gjith\u00eb bot\u00ebn pastaj, Sh\u00ebn Pali u b\u00eb i famsh\u00ebm, aq sa, si\u00e7 e pam\u00eb n\u00eb fillim, ndokush gabimisht e shpalli at\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm se Krishti. I madh ka qen\u00eb, v\u00ebrtet, por ishte dashuria p\u00ebr Krishtin q\u00eb i vlonte n\u00eb shpirt ajo q\u00eb e shtynte t\u00eb shpalonte gjith\u00eb at\u00eb bagazh shpirt\u00ebror e intelektual q\u00eb kishte. Prandaj p\u00ebrkufizimi m\u00eb i bukur p\u00ebr t\u00eb m\u00eb duket sikur \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb i b\u00ebn nj\u00eb prift karmelitan: <em>\u00abSh\u00ebn Pali ka qen\u00eb i pari, pas t\u00eb Vetmit\u00bb<\/em><a href=\"#_ftn10\">[10]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><em>Dom Dritan Ndoci<\/em><br><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> A. BOUDOU, <em>Atti degli Apostoli<\/em>,\nEditrice Studium, Roma 1962, fq. 198.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref2\">[2]<\/a> R. P. PRAT,<em> La th\u00e9ologie de\nsaint Paul<\/em>, I, fq. 31.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref3\">[3]<\/a> P. BOSSUYT, J. REDERMAKERS, <em>Lettura\npastorale degli atti degli apostoli<\/em>, Grafiche Devoniane, Balogna 1997, fq.\n357.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref4\">[4]<\/a> A. BOUDOU,<em> Atti degli apostoli<\/em>,\n<em>vep<\/em>. <em>cit<\/em>. fq. 207.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref5\">[5]<\/a> P. BOSSUYT, J. REDERMAKERS, <em>Lettura\npastorale degli atti degli apostoli<\/em>, <em>vep<\/em>.\n<em>cit<\/em>. fq. 357-358.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref6\">[6]<\/a> <em>Po aty<\/em>., fq. 360.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref7\">[7]<\/a> <em>Po aty<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref8\">[8]<\/a> J. A. FITZMAYER, <em>Gli Atti degli\napostoli<\/em>, Editrice Queriniana, Brescia 2003, fq. 428.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref9\">[9]<\/a> <em>Po aty.<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref10\">[10]<\/a> A. M. SICARI, <em>Portrete Shenjt\u00ebrish III<\/em>, fq 108.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb, ku na duket sikur kemi arritur kulmin e dijes dhe, gj\u00ebrave q\u00eb nuk i kuptojm\u00eb gjithsesi u japim shpjegim, ndonj\u00eb studjues, duke par\u00eb ndikimin e fuqish\u00ebm t\u00eb Sh\u00ebn Palit n\u00eb Kish\u00ebn e shekullit t\u00eb par\u00eb, ka dal\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundimin e \u00e7uditsh\u00ebm se p\u00ebrhapja e krishterimit ishte fal\u00eb udh\u00ebtimeve t\u00eb shumta misionare t\u00eb &hellip; <\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.maranatha.al\/?p=7493\" class=\"more-link\">Read more<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;KTHIMI DHE THIRRJA SH\u00cbN PALIT&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-7493","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-famullia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7493"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7501,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7493\/revisions\/7501"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.maranatha.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}